SEJAK 1896
Sejarah Keretapi Sabah
Lebih satu abad menghubungkan masyarakat, perdagangan dan bandar-bandar di sepanjang landasan dari pesisir ke pedalaman Sabah.
Jejak lebih satu abad
Perkhidmatan keretapi negeri Sabah berkembang daripada landasan eksport hasil pertanian kepada sistem pengangkutan penumpang, penghubung komuniti dan tarikan pelancongan.
1896
Pembinaan landasan bermula
1914
North Borneo Railway ditubuhkan rasmi
134 km
Laluan Tanjung Aru–Tenom masa kini
GARIS MASA
Perjalanan Keretapi Sabah
Ikuti detik penting yang membentuk perkhidmatan keretapi negeri.
1896 — PERMULAAN
Penubuhan Perkhidmatan Kereta Api
Sejarah penubuhan perkhidmatan keretapi di Negeri Sabah bermula sejak zaman British North Borneo Chartered Company (BNBCC) lagi.
Perkhidmatan keretapi telah dicadangkan oleh Pengerusi dan Pengarah Urusan BNBCC ketika itu, iaitu William Clarke Cowie. Hasilnya pada tahun 1896, pembinaan landasan keretapi dari Beaufort ke Weston bermula yang diketuai oleh Arthur J. West, seorang Jurutera Awam Inggeris.
AKHIR ABAD KE-19 — RANGKAIAN AWAL
Pembinaan Landasan 139KM
Landasan keretapi yang pertama telah bermula dari Bukau ke Weston sepanjang 37 km dan seterusnya dari Beaufort ke Melalap sepanjang 65 km.
Pembinaan rangkaian landasan keretapi telah didorongi oleh perkembangan permintaan barangan getah asli dan tembakau yang terdapat di daerah Tenom manakala Weston dijadikan sebagai pelabuhan untuk mengeksport barangan keluaran dari Daerah Tenom dan Beaufort.
Kesemua rangkaian landasan keretapi sepanjang 193 km telah disiapkan pada zaman British North Borneo Chartered Company.
1906 & 1914 — PENGUKUHAN
Tunjang Ekonomi North Borneo
Pada tahun 1906 landasan keretapi dari Beaufort ke pelabuhan di Jesselton (Kota Kinabalu) telah disiapkan dan ini membolehkan bandar-bandar di sepanjang landasan keretapi berkembang maju. Disebabkan aktiviti ini, pekan-pekan kecil dan bandar-bandar seperti Membakut, Papar, Kinarut, Putatan dan lain-lain telah wujud dan membangun di sepanjang landasan keretapi. Perkhidmatan keretapi juga menjadi sistem perhubungan yang utama pada waktu itu dan menjadi penyumbang penting kepada perkembangan ekonomi Negeri Sabah.
Selain menghubungkan bahagian timur dan barat di sebelah Utara Borneo, pembinaannya adalah bagi membantu membangunkan industri getah dan tembakau yang di tanam di daerah pedalaman seperti Melalap, Tenom dan Beaufort.
Perkhidmatan keretapi yang digunakan untuk mengangkut hasil-hasil tanaman ini ke pelabuhan di Kota Kinabalu (Jesselton) untuk dieksport ke luar negara. Perkhidmatan ini juga digunakan untuk mengangkut barangan luar bagi penduduk-penduduk di daerah pedalaman. Selain daripada itu, perkhidmatan keretapi juga adalah untuk mengangkut penumpang-penumpang yang tinggal di sepanjang landasan keretapi dan barangan mereka seperti beras, sayur-sayuran dan buah-buahan untuk dijual di Pekan Tenom dan Beaufort.
1945 — PERANG DUNIA KEDUA
Kerosakan besar dan pemulihan panjang
Perang Dunia Kedua pada tahun 1945 telah merosakkan banyak infrastruktur landasan dan menyebabkan pemulihan perkhidmatan memakan masa yang panjang. Setelah perang tersebut berakhir, landasan di antara Tenom ke Melalap dan dari Beaufort ke Bukau telah ditutup dan Pelabuhan Kota Kinabalu menjadi pelabuhan utama British North Borneo Chartered Company.
Pada tahun 1978 landasan keretapi hanya tinggal 140 km. Penutupan landasan keretapi dari Tanjung Aru ke Pelabuhan Kota Kinabalu pada tahun 1979 menyebabkan penurunan pendapatan yang ketara disebabkan penghantaran barangan ke pelabuhan yang melibatkan operasi yang tidak efisien dan kos yang tinggi.
1963–1979 — TRANSFORMASI
Daripada NBR kepada JKNS
Selepas pembentukan Malaysia pada 1963, North Borneo Railway dinamakan Sabah State Railway Department (SSRD).
Pada 1978, baki landasan ialah 139 km. Penutupan laluan Sekreteriat ke Pelabuhan Kota Kinabalu pada tahun 1979 membentuk rangkaian yang kemudian berfokus pada laluan Sembulan (Sekreteriat) – Tenom sehingga kini.
2002–2023 — PELANCONGAN
Rel menjadi pengalaman pelancongan
Perkhidmatan Vulcan Steam Train oleh North Borneo Railway dan Sutera Harbour berkembang dari 2002 hingga 2020.
Pada 23 September 2023, perkhidmatan pelancongan seperti Train to Muara Sungai Benoni dan Chartered Hybrid Steam Train dilancarkan.
KERETAPI SABAH HARI INI
134 km dari Sembulan ke Tenom
Rangkaian ini terus menjadi penghubung penting bagi komuniti di sepanjang laluan serta sebahagian daripada legasi pengangkutan Sabah.